X
تبلیغات
قرآن و عترت - حدیث غدیر
پیامبر اعظم(ص): انی تارک فیکم الثقلین، کتاب الله و عترتی اهل بیتی

بررسی معنای کلمه «مولی» در «حدیث غدیر»

مقدمه:من کنت مولاه فعلی مولاه

از آنجای که مسئله امامت نقش تعیین کننده­ی در سرنوشت انسان چه در بُعد دینی و چه در زمینه اخروی ایفا می­نماید لذا مبحث امامت و رهبری از جمله مهمترین مباحث اسلامی به شمار می رود.

به طور کلی در میان مذاهب اسلامی دو دیدگاه در مورد امامت مطرح می باشد:

الف: دیدگاه اهل سنت:

«از نظر دانشمندان اهل تسنن، مقام امامت یک مقام اجتماعی است که در میان تمام ملل جهان وجود دارد، همانطور که مقام ریاست جمهوری و نخست وزیری یک موقعیت خاص اجتماعی است و در هر اجتماعی مردم به شکل خاص رئیس جمهور و نخست وزیر کشور را انتخاب می کنند، همچنین، مقام امامت پس از درگذشت پیامبر گرامی، یک منصب عادی و غیر الهی است که توده مردم، یا کسانی که امور مردم در دست آنهاست، و به اصطلاح، اهل «حل» و «عقد» هستند، مدیر و مسئول این مقام را انتخاب می کنند.»[1]

ب: دیدگاه مکتب اهل تشیع:

از نظر مکتب شیعه «مقام امامت یک مقام و منصب الهی است که باید متصدی و مسئول آن را خداوند مشخص سازد. به عبارت دیگر همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و باید نبی و پیامبر را خداوند تعیین نماید، و هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت برسد، همچنین مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم و یا انتخاب اهل حل و عقد و شوری به مقام امامت نمی رسد.»[2]

با بررسی این دو دیدگاه روشن می گردد که:

منصب امامت از نگاه اهل سنت داخل در قلمرو اختیارات بشر می باشد؛ در حالی که از دیدگاه مکتب تشیع، مقام امامت یک مقام و منصب الهی است و هیچ یک از افراد بشر حق دخالت در تعیین امام را ندارد؛ چرا که اساسا مسئله امامت، خارج از حیطه ی اختیارات بشر می باشد.

حال که با این دو نظریه آشنا شدیم، این سوال به ذهن خطور می کند که:

که آیا نبی مکرم اسلام(ص) فردی را به عنوان جانشین خویش به مردم معرفی نموده است یا خیر؟

ما شیعیان معتقدیم که مولی الموحدین، امیر المؤمنین حضرت علی بن ابیطالب (ع) از ناحیه خداوند به مقام امامت انتخاب شده است و این امر توسط پیامبر اعظم(ص) به مردم ابلاغ شده است.

جدا از عقل و خرد، آیات و روایات فراوانی نیز مؤید دیدگاه اهل تشیع می باشد که یکی از متقن ترین آنها، حدیث غدیر است. حدیثی که به گونه ی متواتر در منابع فریقین نقل شده است.

نوشته ی حاضر در صدد است که مراد از «مولی» در حدیث غدیر را طی چهار مرحله بررسی نماید:

1 - جایگاه حدیث غدیر:

حدیث غدیر از متقن ترین دلایلی است که بر ولایت و خلافت بلافصل امام علی(ع) دلالت می نماید به گونه ی که «در میان احادیث اسلامی کمتر حدیثی از نظر تواتر و قطعی بودن به پایه ی آن می رسد»[3] چرا که آن را «(110) تن از اصحاب، (84) تن از تابعان نقل کرده اند و بیش از (360) عالم و محدث اسلامی آن را در آثار خود آورده اند.»[4]

2 – معانی کلمه «مولی»:

واژه ی «مولی» در لغت عرب در معانی متعددی به کار رفته است تا آنجا که علامه امینی(ره) در کتاب ارزشمند الغدیر، 27 معنا برای آن ذکر نموده است که عبارتند از:

1 – الرب «پروردگار» 2 – العم «عمو» 3 – ابن العم «پسر عمو» 4 – الابن «پسر» 5 – ابن الاخت «پسر خواهر» 6 – المعتِق «آزاد کننده» 7 – المعتَق «آزاد شده» 8 – العبد «برده» 9 – المالک 10 – التابع «پیرو» 11 – المنعَم علیه «مورد احسان قرار گرفته» 12 – الشریک 13 – الحلیف «هم پیمان» 14 – الصاحب «همراه - رفیق» 15 – الجار «همسایه» 16 – النزیل «کسی که بر او وارد می شود و نزد او منزل می کنند[5]» 17 – الصهر«داماد» 18 – القریب «نزدیک» 19 – المنعِم «نعمت بخش» 20 – العقید «هم عهد» 21 – الولی 22 – الاولی بالشیء 23 – السید غیر المالک و المعتِق 24 – المحب «دوستدار» 25 – الناصر «یاور» 26 - المتصرف فی الامر 27 – المتولی فی الامر[6]

3 –  منظور از «مولی» در حدیث غدیر کدام معنی می باشد؟

اینک تک تک معانی لغوی مولی را بررسی می کنیم تا از یک سو دریابیم که پیامبر اعظم(ص) در حدیث غدیر، کدام یک از معانی کلمه مولی را اراده فرموده است و از سوی دیگر اوضاع و اوحال واقعه غدیر بر اراده کدام معنی دلالت دارد؟

1 – بدون تردید پیامبر گرامی اسلام (ص) واژه مولی را در حدیث غدیر به معنای «رب» به کار نبرده است. چرا که پیامبر اعظم(ص) منادی توحید است و به منظور رهایی بشر از «چندگانه پرستی» مبعوث شده است، تا در پرتو دعوت به یکتا پرستی، مردم را به سعادت ابدی هدایت نماید. حال چگونه ممکن است که پیامبر(ص) واژه ی مولی را در معنای «رب» به کار برده باشد؟

بنابراین قطعا پیامبر (ص) از واژه «مولی» معنای «رب» را اراده نفرموده است زیرا «اراده چنین معنایی مستلزم کفر است»[7]

2 – همچنین به طور قطع پیامبر (ص) از واژه ی «مولی» معانی «دوم» تا «چهاردهم» را نیز اراده نفرموده است. چرا که «اراده هریک از این معانی مستلزم کذب می باشد.[8]»

به عنوان نمونه یکی از معانی «مولی»، «معتَق» است و اگر منظور از «مولی» در حدیث غدیر «معتَق» باشد کذب محض خواهد بود چرا که «رسول خدا(ص) و علی(ع) برده و آزاد شده کسی نبوده اند و از چنین تصورو توهمی باید  از پیشگاه خداوند آمرزش خواست.[9]»

3 – برخی از معانی «مولی» نیز به گونه ای است که اگر مراد پیامبر(ص) باشد، نه تنها با اوضاع و احوال واقعه غدیر معقول به نظر نمی رسد بلکه تلازمی نیز بین آنها وجود ندارد. به عنوان نمونه یکی از معانی «مولی»، «همسایه» است.

آیا معقول است که پیامبر(ص) فرمان توقف جمعیت انبوه زائران بیت الحرام را در آن گرمای تاقت فرسا صادر نماید تا به مردم اعلام نماید که :هرکس من همسایه او هستم علی(ع) نیز همسایه ی اوست!

و اساسا ملازمه ی وجود ندارد که با هرکس، پیامبر(ص) همسایه باشد، حتما حضرت علی(ع) نیز با او همسایه باشد.

4 – برخی از دانشمندان اهل سنت تاکید دارند که منظور از «ولی» محب و ناصر می باشد؛ اما این سخن گفتاری است که ضعف و بی پایگی آن از جهات مختلف پیداست:

الف: «لزوم دوستی با افراد با ایمان، تا چه رسد نسبت به مؤمنی مانند علی(ع) امر مخفی و پنهانی نبود که پیامبر(ص) آن را در اجتماع بزرگ اعلام بفرماید.»[10] چرا که «قرآن این مساله را برای آنان بازگو کرده و پیامبر هم مکرر در باره لزوم آن، به مسلمانان گوشزد فرموده و لازم نبوده  است که پیامبر(ص) در آن هنگام به بیان ان مساله اهتمام بورزد و آنان را از موضوعی خبر دهد که پیش از آن قرآن با صراحت آن را (چنین) بیان کرده[11]»:

«المؤمنون و المؤمنات بعضهم أولیاء بعض»[12]

مردان و زنان با ایمان ولی (و یار و یاور) یکدیگرند.[13]

ب: «پیامبر(ص) در آغاز خطبه غدیرسخن، از مردم به اصل مهم اسلامی اقرار گرفت و فرمود:

«الستم تشهدون ان لا اله الا الله، و ان محمدا عبده و رسوله و ان الجنة حق و النار حق[14]»

 (حال) این مسئله (بیان محبت و دوستی و نصرت و یاری) این قدر هم اهمیت نداشت که در ردیف اصول سه گانه قرار بگیرد.»[15]

ج: «پیامبر(ص) در آغاز خطبه خود، از مرگ و رحلت خویش سخن می گوید و این جمله حاکی از آن است که پیامبر(ص) می خواهد برای پس از مرگ خود چاره ی بیندیشد و خلای را که از رحلت آن حضرت پدید می آید پر کند آنچه می تواند چنین خلای را پر کند تعیین امام و رهبری است که زمام امور را پس از رحلت پیامبر(ص) بدست بگیرد نه مودت و دوستی یک فرد و نصرت و کمک به  او»[16]

د: به گواهی تاریخ عمر اولین فردی بود که به حضرت علی (ع) چنین تبریک گفت:

بخ بخ لک یابن ابی طالب اصبحت مولای  و مولای کل مسلم[17]

آفرین بر تو باد، آفرین بر تو باد، ای فرزند ابوطالب، تو مولا و رهبر من و تمام مسلمانان شدی.

«آیا جز مقام زعامت و رهبری امت، شایسته چنین تهنیت هست؟»[18]

هـ. اگر منظور از مولی «محب و ناصر» باشد آیا می توان پذیرفت که عدم ابلاغ آن موجب عدم ابلاغ رسالت گردد؟

هـ. اساسا اراده معنای «محب و ناصر» از واژه «مولی» از نظر شرایط و اوضاع و احوال به کلی منتفی است؛ چرا که در آن گرمای طاقت فرسا! به گونه ی که طبق روایت تاریخ، مردم از شدت گرما گوشه ی از عبای خود را به زیر پا و گوشه ی دیگر را به روی سر افکنده بودند، عده ای جلوتر افتاده بودند و پیامبر دستور بازگشت آنان را صادر نمود. حال با توجه به چنین شرایطی آیا می توان پذیرفت که پیامبر(ص) آن جمعیت عظیم را در آن گرمای طاقت فرسا و آن هم به مدت چندین ساعت نگه داشت تا به آنها محبت و نصرت را اعلام نماید!!!

4- منظور از «مولی» در حدیث غدیر «اولی بالشیء» است:

 گرچه در کتب لغت برای واژه «مولی» معانی متعددی بیان شده است؛ اما با توجه به بررسی های که انجام گرفت، روشن می گردد که «مقصود از کلمه مولی در حدیث غدیر، «اولی بالشیء» است[19]» «که همان امارت و خلافت است.»[20] چنانکه بسیاری از صاحب نظران نیز به آن اذعان نموده اند.

ابن بطریق در این رابطه چنین می گوید: «کسی که مراجعه به کتب لغت داشته باشد پی به وجود معانی مختلف برای کلمه «مولی» می برد... حق این است که کلمه «مولی» بیش از یک معنا ندارد و آن اولی و سزاوارتر به یک چیز است.»[21]

علامه امینی نیز در این راستا می فرماید:

«ان الحقیقة من معانی المولی لیس الا الاولی بالشیء، و هو الجامع لهاتیک المعانی جمعاء، ... و لم یطلق لفظ المولی علی شیء  منها الا بمناسبة هذا المعنی»[22]

معنای واقعی مولی چیزی جز «اولی بالشیء» نیست و همین معنی، جامع همه معانی است. و لفظ مولی به مناسبت همین معنی، بر سایر معانی اطلاق شده است.

در حدیث غدیر نیز واژه مولی به معنای «اولی بالشیء» به کار رفته است[23]. و دلایل فراوانی این سخن را تایید می کند که ذیلا به برخی از آنها اشاره می گردد:

1 – آیه تبلیغ:

«یا ایها الرسول بلغ ما أنزل إلیک من ربک و إن لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس»[24]

ای پیامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است کاملا (به مردم) برسان و اگر نکنی، رسالت او را انجام نداده ای و خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم نگاه می دارد.[25]

آیه شریفه به وضوح بیانگر این مطلب است که باید پیامبر(ص) مطلبی مهمی را برای مردم ابلاغ نماید، و آن مطلب از چنان اهمیتی برخوردار است که عدم تبلیغ آن به منزله عدم تبلیغ رسالت می باشد.

«اکنون این سؤال پیش می آید که ... چه مطلب مهمی بوده که خداوند پیامبر(ص) را با این تاکید مامورابلاغ آن می کند. آیا مسائل مربوط به توحید و شرک و بت شکنی بوده که از سال ها قبل برای پیامبر و مسلمانان حل شده بود؟ آیا مربوط به احکام و قوانین اسلامی بوده با اینکه مهمترین آنها تا آن زمان بیان شده بود؟ آیا مربوط به مبارزه با اهل کتاب و یهود و نصاری بوده با اینکه می دانیم مساله اهل کتاب بعد از ماجرای «بنی النضیر» و «بنی قریظه» و «بنی قینقاع» و «خیبر» و «فدک» و «نجران» مشکلی برای مسلمانان محسوب نمی شد. و آیا مربوط به منافقان بوده در حالی که می دانیم پس از فتح مکه و سیطه و نفوذ اسلام در سراسر جزیره عربستان منافقان از صحنه اجتماع طرد شدند و نیروهای آنها در هم شکسته شد و هرچه داشتند در باطن بود. راستی چه مساله مهمی در این آخرین ماههای عمر پیامبر (ص) مطرح بوده که آیه فوق این چنین در باره آن تاکید می کند؟»[26]

واقعا چه مساله ی مهمی بوده حتی پیامبر(ص) از اعلام آن واهمه داشته است؟ و خداوند متعال برای رفع این نگرانی می فرماید: «والله یعصمک من الناس»

آیا می توان پذیرفت که این مسئله مطرح نمودن این مطلب بوده که: ای پیامبر به مردم بگو که با هرکس تو هم پیمان هستی علی هم پیمان است؟ با هرکس که تو همسایه هستی علی نیز همسایه است؟ با هر کس که تو شریک هستی علی نیز شریک است؟

و اگر بر فرض مقصود از آن امر مهم بیان این امور باشد آیا بیان این مطلب چه خطری داشته که پیامبر(ص) از اعلام آن واهمه داشته است؟ و آیا معقول است که عدم ابلاغ این امر موجب عدم ابلاغ رسالت گردد؟

بدون شک هر فردی که به نعمت خرد و اندیشه آراسته و از تعصب و تنگ نظری پیراسته باشد به وضوح در می یابد که آن مساله مهم چیزی جز تعیین جانشین برای پیامبر(ص) نبوده است؟ مساله که سعادت بشریت به آن بستگی دارد.

2 – قرینه صدر حدیث:

با عنایت به صدر حدیث غدیر، روشن می گردد که منظور از «مولی» در حدیث غدیر چیزی جز «اولی» نیست چنانکه علامه امینی در این زمینه می فرماید:

«پیامبر اعظم (ص) در مقدمه حدیث غدیر چنین فرمود: «ألست اولی بکم من أنفسکم» آنگاه فرمود: «فمن کنت مولاه فعلی مولاه» حال اگر حضرت در حدیث غدیر، غیر از معنای که در مقدمه حدیث اراده فرموده، معنای دیگری را اراده فرموده باشد، در این صورت رشته کلام به هم می خورد و کلام عاری از فصاحت و بلاغت خواهد شد در حال که حضرت در فصاحت و بلاغت نظیر ندارد.»[27]

3 – قرینه ذیل حدیث:

در ادامه حدیث غدیر آن حضرت چنین می فرماید:

«اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله»[28]

«این جمله که برخی از علمای اهل سنت همچون ابن کثیر و البانی تصریح به صحت آن دارند، تنها با معنای «سرپرستی و امامت» سازگاری دارد نه با معنای «محب و دوست» که اهل سنت می گویند.»[29]

4 – اکمال دین به ولایت حضرت علی(ع):

به گواهی تاریخ بعد از واقعه غدیر خداوند این آیه را نازل فرمود:

«الیوم اکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا»[30]

«از این آیه استفاده می شود که خداوند متعال به اسلام با ولایت حضرت علی (ع) رضایت داده است و نیز دین با ولایت او کامل و نعمت با ولایت او تمام خواهد شد. و این با امامت و سرپرستی امام علی(ع) سازگاری دارد.»[31]

گرچه قرائن و دلایل فراوانی دیگری نیز مؤید این مطلب است که مراد از «ولی» در حدیث غدیر «اولی بالشیء» می باشد؛ اما این نوشتار به همین اندازه اکتفا می کند و علاقمندان به این بحث را به کتب که در این زمینه نگاشته شده است ارجاع می دهد.



[1] .سبحانی، جعفر، الهیات و معارف اسلامی، ص 351، چاپ سوم، 1372، ناشر: مؤسسه امام صادق(ع).

[2] . همان، ص 352.

[3] . سبحانی، جعفر، پیشین، ص 414.

[4] . کلام اسلامی، ج 2، ص 168، به نقل از: الغدیر ج 1 ص 14 – 15.

[5] .فرج الله، محمد رضا، غدیر در اسلام،  ص 107، مترجم: محمود مهدوی دامغانی، چاپ اول، 1380، ناشر: انتشارات تاسوعا.

[6] . الامینی، عبد الحسین، الغدیر، ج 1، ص 362، الطبعة 1379 هـ. الناشر: دار الکتاب العربی – بیروت.

[7] . الامینی، عبدالحسین، پیشین، ص 363.

[8] . همان.

[9] . فرج الله، محمد رضا، پیشین، ص 109.

[10] . سبحانی، جعفر، پیشین، ص 418.

[11] . فرج الله، محمد رضا، پیشین، ص 113.

[12] . توبه 71.

[13] ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.

[14] . الامینی، عبد الحسین، پیشین، ج 1، ص 27.

[15] . سبحانی، جعفر پیشین، ص 418.

[16] . همان.

[17]. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج 8، ص 284، الناشر: دار الکتب العلمیة – بیروت.

[18] . همان، ص 419.

[19] . الامینی، عبدالحسین، پیشین، ص 370.

[20] . فرج الله، محمد رضا، پیشین، ص 116.

[21] . رضوانی، علی اصغر، غدیر شناسی و پاسخ به شبهات، ص 119، جاپ اول، 1384، ناشر: انتشارات مسجد مقدس جمکران. به نقل از: ابن بطریق، العمدة، ص 114 و 115.

[22] . الامینی، عبد الحسین، پیشین، ص 368.

[23] . الامینی، عبدالحسین، پیشین، ص 370.

[24] .مائده، 67.

[25] . ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.

[26] . تفسیر نمونه، ج 5، ص  3 و 4،

[27] . الامینی، عبد الحسین، پیشین، ص 370 و  371.

[28] . همان ص 372.

[29] . رضوانی، علی اصغر، پیشین، ص 122.

[30] . مائده 3.

[31] . رضوانی، علی اصغر، پیشین، ص 123.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آذر 1387ساعت 15:52  توسط عبدالله زکی | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
سخنی کوتاه با بازدیدکنندگان
اول) سلام

دوم) خوش آمدید!

سوم) عنوان وبلاگ برگرفته از حدیث «ثقلین» می باشد. چرا که رهایی از دام های ضلالت و گمراهی و رسیدن به سعادت و رستگاری، جز با تمسک به «قرآن و عترت» امکان پذیر نمی باشد.

چهارم) نظرات، پیشنهادات و انتقادات شما موجب ارتقای کمی و کیفی وبلاگ، خواهد گردید.

پنجم) استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر «صلوات بر محمد و آل محمد» بلا مانع است.
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

(حديث روز)
عناوین آخرين یادداشت ها
--> مهمترين اصول حاكم بر روابط اجتماعي(1)
--> عجين شدن امسال با هفت سين فاطمي
--> انواع بهار و بهره ی ما از آن
--> مقايسه قاعده هاي اضطرار، اكراه و اجبار
--> اهميت ورزش از نظر آموزه هاي ديني
--> پس لرزه های تاثیر پذیری از فرهنگ غربی
--> برکات و آثار نماز شب
--> اذان و اقامه فرصتی برای آمادی پیدا کردن جهت ورود به نماز
--> بدرقه نماز با بهترین هدیه پیامبر(ص)
--> افزایش ثواب نماز با اکسیر جماعت
نوشته های پیشین
فروردین 1393
اسفند 1392
بهمن 1392
دی 1392
آبان 1392
شهریور 1392
تیر 1392
خرداد 1392
اردیبهشت 1392
فروردین 1392
اسفند 1391
بهمن 1391
دی 1391
آذر 1391
مهر 1391
شهریور 1391
مرداد 1391
تیر 1391
اردیبهشت 1391
فروردین 1391
بهمن 1390
دی 1390
آذر 1390
مهر 1390
شهریور 1390
فروردین 1390
بهمن 1389
آذر 1389
آبان 1389
مهر 1389
شهریور 1389
مرداد 1389
تیر 1389
خرداد 1389
اردیبهشت 1389
فروردین 1389
آرشيو
دسته بندی موضوعی
1 - قرآن (20)
2 - پیامبر«ص» و اهلبیت«ع» (20)
3 - در کلاس نهج البلاغه (15)
4 - عاشورا (9)
5 - ادعیه ومناجات(15)
6-معرفي كتب روايي وحديثي(8)
7 - شرح حال محدثين شيعه (16)
8 - نقش آفرینان عرصه تقریب(6)
9 - وحدت و انسجام اسلامی(10)
10 - بیداری اسلامی (2)
11 - ويژه نامه ها (12)
12 - مقالات (31)
13 - عمومی (8)
14 - افغانستان(16)
15 - خبر و گزارش (10)
16 - ویژه نامه ی غزه (2)
17 - «چتری برای آرامش» صفحه اختصاصی عفاف و حجاب(9)
18 - صفحه اختصاصی «نماز»(15)
پر بحث ترین موضوع
1)رمز و راز ثروتمندی بدون مال و عزتمندی بدون سلطنت«58 نظر»
2)هر خانه می تواند یک ستاره باشد اگر...«53 نظر»
از این قلم در سایتهای دیگر
1 - عوامل منع تدوین حدیث (سایت حوزه)
2 - تأثير روزه بر سلامتى بدن (سایت بشارت)
3 - مباحثه، فضیلت فراموش شده (سایت بشارت)
4 - غیبت و پیامدهای آن (سایت تبیان)
5 - بدحجابی زمینه ساز استعمار فرهنگی (سایت تبیان)
6 - حجاب قدرت ناشناخته (سایت تبیان)
7 - اسارت فکری و روحی شاخص ترین محصول بدحجابی (وبلاگ حجاب)
8 - به ستوه آمدن نسل جدید غرب از آزادی بی قید و بند (وبلاگ حجاب)
9 - اهمیت و جایگاه عفاف در اسلام (سايت تبيان)
10 - پدیده ی به نام بدحجابی (سایت ماهنامه پیام زن)
11 - چکیده مقاله ی راهکارهای تربیتی پیشگیری از جرائم اقتصادی از منظر قرآن و حدیث (سایت جامعه المصطفی(ص) العالمیه)
12 - انواع بهار و بهره ی ما از بهار (وبلاگ عصر نوین)
13 - تحصیل موفق چگونه؟ (سایت بشارت)
14 - هر خانه می تواند یک ستاره باشد (وبلاگ قرآن و عترت)
15 - رمز و راز ثروتمندی بدون مال، و عزتمندی بدون سلطنت (وبلاگ هفت شهر عشق)
16 - عید سعید فطر در افغانستان (وبلاگ سرزمین من)
17 - ملاک ها و معیارهای دوست داشتن (بشارت نیوز)
18 - نگاهی گذرا به سیر تاریخی علم اصول (سایت شفقنا، پایگاه بین المللی همکارهای خبری شیعه)
19 - قرآن و حقوق بشر (وبلاگ معجزه جاوید)
20 - پیامدهای ظلم و ستم (سایت مؤسسه قرآنی احسن الحدیث)
دانلود ادعيه و تواشيح
1 - تواشيح يا نبي سلام عليك
2 - فايل صوتي دعاي عهد
3 - فايل صوتي دعای ختم قرآن
4 - تواشيح: الله سبحان الله
5 - تواشيح: صلوات صلوات علي محمد
6 - تواشيح: ربنا صل علي احمد خير المرسلينا
دانلود قرائتهاي مجلسي
1 - مصطفي اسماعيل
2 - استاد منشاوي
3 - استاد شحات
4 - بهتيمي
5 - عبدالباسط
6 - احمد نعينع
7 - مجموعه 22 تلاوت زيبا از قاريان مشهور جهان اسلام
نرم افزارهاي اسلامي ويژه موبايل
1 - نرم افزار مهمان خدا
2 - نرم افزار نهج البلاغه
3 - نرم افزار غرر الحكم
4 -نرم افزار نهج الفصاحه
5 - نرم افزار منتخب ميزان الحكمه
6 - نرم افزار صحیفه سجادیه
7 - نرم افزار مفاتیح الجنان
8 - نرم افزار كتاب اصول كافي
9 - نرم افزار تفسير الميزان
10 - نرم افزار تفسير نمونه
سايت هاي قرآني
1) راديو قرآن
2) شبكه قرآن
3) قرآن درپايگاه حوزه
4) پايگاه جامعه القرآن
5) لينك 61 سايت قرآني
6) قرآن در پايگاه آل البيت
7) شبكه جهاني عروه الوثقي
سايت هاي حديثي
1) شهر حديث
2) مقالات حديثي
3) پايگاه حديث نت
4) حديث در پايگاه حوزه
5) منابع حديث در اينترنت
6) آشنايي با مراكز حديثي
7) متن و ترجمه نهج البلاغه
8) پایگاه تخصصی صحیفه سجادیه
شرح دعاها
1) شرح دعای مکارم الاخلاق
2) شرح دعای عرفه
3) شرح دعای کمیل
نام و نشانی دوستان
1) موسسه فرهنگی بشارت
2) نگاهی نو
3) گام های نوین حقوقی
4) کانون فرهنگی مسجد باقرالعلوم
5) پیامبر رحمت
6) ظهور
7) تراوش اندیشه
8) گل نرگس
9) كوثر
10) بانوي بي نشان
11) منجي عالم بشريت
12) ثقلين
13) شبنم سحرگاهي
14) تمناي وصال
15) شباهنگ
16) اشك هاي خورشيد مكه
17) ختم قرآن
18) منتظر قائم
19) خورشيد آل ياسين
20) بانوي بي حرم
21) انتظار
22) مدرسه علميه نرجس(س)
23) لينكستان مذهبي
24) راهي بسوي نور
25) ساقي نور
26) آفتاب پنهاني
27) يوم الفرج
28) حس غريب
29) نسيم رحمت
30) نسيم ظهور
31) دل نوشته هاي تنهايي
32) چشم انتظار
33) ترنم دل
34) آفتاب پنهان
35) شبير
36) رايحه
37) مهر ولا
38) چشم به راه
39) قلب سليم
40) چشم خدا
41) دل نوشته هاي تنهايي
42) گنجشك جمكران
43) كليد بهشت
44) پایداری تا ظهور
45) جمعه های پر از انتظار
46) آفتاب پنهان
47) طنين طاهر
49) شبير
50) آه سحر
51) Our Magic Teacher
52) كوله پشتي
53) تك سوار غريب
54) جنجال يك سكوت
55) عمه سنگري
56) حسين ثارالله
57) مسافر آدينه
58) بهانه باران
59) طلبه هاي ونوسي
60) چشم انتظار جمعه ظهور
61) بانوي اردي بهشت
62) تلاوت قرآن كريم
63) حسين ثارالله
64) درد دل جوونا با امير المومنين (عليه السلام)
65) اقتدار قرآني
66) سفينة النجاة
67) عطر باران
68) نور الهدی (وبلاگ دیگرم)
69) حمید یک طلبه
70) یاوران خورشید
71) انجمن ملیتی افغانستان
72) چتری برای آرامش (وبلاگ دیگرم)
73) رهرو راه مهدی(عج)
74) امام زمان
75) یاوران حجاب، یاوران مهدی (عج)
76) رد پای باران
77) دختران کویر
78) باران
79) عصر نوین (محمد علی جعفری)
80) آسمان نور
81) وبلاگ شخصی سید ذبیح الله علوی
82) قرآن شناسی
83) متخصصان و دانشجویان افغانستانی دانشگاه آزاد
84) پرتال جامع مجلات علوم انسانی
85) انتظار عامل مقاومت و حرکت
86) سایت (مدیران افغانستان)
87) هادی حسینی قاری نوجوان افغانستانی
88) جشنواره ملی ملکوت
89) قرآن و عترت
90) در جستجوي حقيقت (اميري)
 

 RSS
آمار گيري از تاريخ 18/7/87